Energia i środowisko w moim mieście – silne i słabe strony

Generalna ocena stanu zaopatrzenia Miasta Częstochowy w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe została scharakteryzowana w oparciu o następujące kryteria:

  • bezpieczeństwo energetyczne (pewność, powszechność i dostępność) poszczególnych nośników energii;
  • bezpieczeństwo ekonomiczne (sytuacja przedsiębiorstw energetycznych, ceny ciepła, energii elektrycznej i gazu ziemnego oraz koszty usług energetycznych);
  • obciążenie środowiska przyrodniczego (m.in. zanieczyszczenie powietrza ze źródeł tzw. niskiej emisji);
  • akceptacja społeczna dla miejskich systemów energetycznych (m.in. przedstawienie kosztów sieciowych nośników energii w mieście na tle innych dostawców paliw i energii w kraju).

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE-PALIWOWE

  • system ciepłowniczy oraz elektroenergetyczny praktycznie w całości oparty jest na krajowych dostawach węgla kamiennego, który jest w naszym kraju paliwem o stosunkowo dużej dostępności oraz relatywnie niskiej cenie w stosunku do innych paliw (rysunek 1 – należy pamiętać, że energia elektryczna i ciepło sieciowe wytwarzane są prawie w 100% z węgla kamiennego, co daje ponad 90% udziału tego paliwa w strukturze zapotrzebowania na energię w mieście),
  • część energii cieplnej i energii elektrycznej w Elektrociepłowni nr 1 (EC-1) jest produkowana w skojarzeniu (moc ok. 15 MW). EC-1 jest obsługiwana przez Zakład Energetyczny Huty Częstochowa „Elsen” Sp. z o.o. Dostawy energii elektrycznej pochodzą głównie z krajowego systemu elektroenergetycznego, którego źródła zasilania w 90% bazują na węglu kamiennym (60%) i węglu brunatnym (30%),
  • około 4% zapotrzebowania na energię elektryczną w mieście pochodzi z ww. źródła zlokalizowanego na terenie Częstochowy,
  • bezpieczeństwo paliwowe systemu gazowniczego Gminy Miasta Częstochowy dzieli losy bezpieczeństwa gazowego Polski,

Rysunek 1: Udział paliw w pokryciu zapotrzebowania na energię ogółem

Bezpieczeństwo energetyczne – techniczne – ciepło sieciowe.

  • zapotrzebowanie na energię cieplną w 2006 roku wyniosło ok. 696 MW (w odniesieniu do 2003 roku wielkość ta spadła o 26 MW), a roczne zużycie energii cieplnej 5436,1 TJ (4856,7 TJ w 2003 roku). Strukturę zaopatrzenia ciepła wg typów odbiorców przedstawia rysunek 2. Zmianę zapotrzebowania na moc i ciepło w odniesieniu do „Założeń do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla Miasta Częstochowy” z 2004 roku przedstawiają rysunki 3 i 4,
  • potrzeby cieplne odbiorców z obszaru Miasta Częstochowy pokrywane są z:
  • dwóch źródeł ciepła pracujących na potrzeby miejskiego systemu ciepłowniczego tzn. Ciepłowni „Rejtana” i „Brzeźnicka” – należących do FORTUM Częstochowa SA (poprzednio do PESC SA);
  • dwóch elektrociepłowni EC-1 i EC-2 – należących do Zakładu Elektroenergetycznego Huty Częstochowa „ELSEN” Sp. z o.o.,
  • trzech wyspowych systemów ciepłowniczych eksploatowanych przez FORTUM Częstochowa SA (kotłownie: Pankiewicza 2, Kawodrzańska 47 i Kordeckiego 22);
  • czterech lokalnych kotłowni eksploatowanych przez FORTUM Częstochowa SA (zasilających nie więcej niż dwa budynki);
  • 70 zinwentaryzowanych w Założeniach do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla Miasta Częstochowy z 2007r. kotłowni lokalnych o mocy zainstalowanej od 100 kW wzwyż;
  • szeregu kotłowni lokalnych i indywidualnych o mocy poniżej 100 kW;
  • indywidualnych ogrzewań piecowych.

Ciepłownia Zawodzie należąca do ENION SA Zakładu Energetycznego Częstochowa (poprzednio ZECZ SA), która w 2004 r. również zasilała miejską sieć ciepłowniczą w Częstochowie, nie bierze obecnie udziału w zaopatrzeniu miasta w ciepło – została wyłączona z eksploatacji.

  • ciepłownie „Brzeźnicka” i „Rejtana” nie posiadają rezerwy mocy cieplnej. Ciepło z tych źródeł jest maksymalnie zagospodarowane, natomiast w źródłach ZE „ELSEN” występuje rezerwa ok. 65 MW mocy. Powszechna dostępność do rynku energii ze strony niektórych ww. źródeł ciepła jest ograniczona ze względu na brak rezerw mocy. Źródła wymagają do roku 2015 działań inwestycyjnych po stronie urządzeń ochrony powietrza i w większości będą wymagać odbudowy mocy wytwórczej w perspektywie roku 2015,
  • dodatkowo o poziomie bezpieczeństwa zasilania świadczy fakt, iż w pewnym ograniczonym zakresie (na ograniczonym obszarze miasta) istnieje możliwość zamiennej pracy poszczególnych źródeł ciepła (C. Rejtana, C. Brzeźnicka, oraz EC-1 i EC-2 Elsenu) przyłączonych do wspólnej sieci ciepłowniczej,
  • sieci ciepłownicze są stopniowo modernizowane i nie stwarzają zagrożeń w ciągłości dostawy ciepła do odbiorców; w większości sieci to rurociągi tradycyjne kanałowe (wiek 15, 20 lat) – sieci preizolowane stanowią 22% całości; system nie wykazuje znacznych strat ciepła na przesyle mimo znacznej rozległości (straty na poziomie dopuszczalnym – ok. 10%); ok. 80% węzłów to węzły wymiennikowe (60% w 2003 roku), ok. 20% to węzły: bezpośrednie, hydroelewatory, zmieszania pompowego itp.

Rysunek 2: Struktura zaopatrzenia w ciepło wg typów odbiorców na terenie Gminy Miasta Częstochowa

Rysunek 3 Zmiany w zapotrzebowaniu mocy w latach 2003-2006

Rysunek 4 Zmiany w zapotrzebowaniu energii w latach 2003-2006

  • prognoza zaopatrzenia w ciepło (w tym gaz ziemny) do 2025 roku w aktualizacji „Założeń do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla Miasta Częstochowy” była oparta na trzech wariantach: optymistycznym, zrównoważonym i stagnacyjnym (rysunek 5)

Rysunek 5: Prognoza zmian zapotrzebowania na ciepło dla Miasta Częstochowy

KOSZTY ZAOPATRZENIA W PALIWA I ENERGIĘ

Miasto realizuje (lub realizowało) podstawowe projekty racjonalizatorskie:

  • Miejski program optymalizacji kosztów energii,
  • Projekt „Zarządzanie energią i środowiskiem w budynkach publicznych w województwie śląskim” (w wyniku wdrożenia projektu nastąpiło zmniejszenie kosztów energii i paliw w obiektach gminnych o 12% w stosunku do roku 2003, zmniejszenie zużycia energii i paliw o 23% w stosunku do roku 2003, co daje zmniejszenie emisji CO2 do atmosfery o 23% w stosunku do roku 2003),
  • Modernizacja oświetlenia ulicznego (nastąpiło zmniejszenie zużycia energii elektrycznej na cele oświetlenia ulic o ok. 7% w stosunku do roku 2003),
  • Modernizacja indywidualnych układów ogrzewania (w latach 2004-2006 udzielono 465 dotacji z Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na modernizację systemów grzewczych w lokalu mieszkalnym).

Podstawowe założenia do programu zmniejszenia kosztów energii są następujące:

  • okres realizacji do 2010r.:
  • określenie bazy wyjściowej dla analiz poszczególnych obiektów;
  • stworzenie systemu monitoringu kosztów i zużycia energii w obiektach komunalnych;
  • określenie i realizacja działań koncentrujących się głównie na korektach zawartych umów z dostawcami energii;
  • określenie kosztów i realizacja działań niskonakładowych w obiektach miejskich wytypowanych na drodze analizy;
  • sporządzenie szczegółowej inwentaryzacji oświetlenia ulicznego;
  • uporządkowanie stanu własności oświetlenia ulicznego;
  • przeprowadzenie pełnej modernizacji oświetlenia ulicznego;
  • stały monitoring i aktualizacja baz danych obiektów;
  • realizacja doraźnych działań modernizacyjnych;
  • monitoring inwestycji w sektorze energetycznym mający na celu ograniczenie kosztów środowiskowych;
  • okres realizacji w latach 2011 do 2015:
  • stały monitoring i aktualizacja baz danych obiektów;
  • realizacja doraźnych działań modernizacyjnych;
  • monitoring inwestycji w sektorze energetycznym mający na celu ograniczenie kosztów środowiskowych;
  • okres realizacji w latach 2016 do 2020:
  • stały monitoring i aktualizacja baz danych obiektów;
  • realizacja doraźnych działań modernizacyjnych;
  • monitoring inwestycji w sektorze energetycznym mający na celu ograniczenie kosztów środowiskowych.

OCHRONA ŚRODOWISKA I POPRAWA KLIMATU

Ocenę stanu atmosfery dla Miasta Częstochowy przeprowadzono w oparciu o dane ze Śląskiego Monitoringu Powietrza. W skład systemu wchodzi 16 automatycznych stacji pomiarowych (w tym dwie na terenie Miasta Częstochowa zlokalizowane przy ul. Baczyńskiego 2 oraz obok skrzyżowania Al. Armii Krajowej i Al. Jana Pawła II) i ambulans pomiarowy imisji.
Przedstawienie tła obrazującego stan zanieczyszczenia powietrza na terenie Miasta Częstochowy określa rangę problemu niskiej emisji.

Rysunek 12: Średniomiesięczne wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza na stacji
przy ul. Baczyńskiego w 2005 roku

Rysunek 13: Średniomiesięczne wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza na stacji
przy ul. Baczyńskiego w 2006 roku

Rysunek 14: Średniomiesięczne wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza na stacji
przy Al. AK/JPII w 2006 roku

Rysunek 15: Średniomiesięczne wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza na stacji
przy Al. AK/JPII w 2006 roku

Rysunek 16: Legenda do rysunków 12 – 15

Zestawienie danych co do zanieczyszczeń powietrza dla miesięcy w sezonie grzewczym i latem wskazuje znaczną różnicę – latem powietrze jest mniej zanieczyszczone. Szczególnie jest to widoczne w odniesieniu do pyłu zawieszonego i dwutlenku siarki pochodzących głównie ze źródeł niskiej emisji. Dla dwutlenku azotu różnica ta jest mniejsza z uwagi na to, że na stężenie NO2 w powietrzu znacząco wpływa emisja ze środków transportu.
Na podstawie rysunków można stwierdzić, że w 2006 roku na stacji przy ul. Baczyńskiego 2 przekroczone są normatywne wielkości dwóch substancji: tlenków azotu (NOx) oraz pyłu zawieszonego (PM10), a przy AK/JPII czterech substancji: dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), tlenków azotu (NOx) oraz pyłu zawieszonego (PM10).
W odniesieniu do wyników pomiarów zanieczyszczeń powietrza w 2005r. stan powietrza atmosferycznego na terenie Miasta Częstochowy uległ pogorszeniu.

Tabela 2: Emisja zanieczyszczeń powietrza za źródeł ogrzewania na paliwo stałe

Rysunek 17: Udział zanieczyszczeń powietrza w zależności od źródła wytwarzania energii

  • na podstawie tabeli 2 i rysunku 17 udział emisji z tzw. „niskich źródeł” (ogrzewanie indywidualne + piece) w zaopatrzeniu w ciepło jest znaczący w odniesieniu do emisji tlenku węgla, B(a)P oraz pyłu pomimo ich nieznacznego udziału w bilansie potrzeb cieplnych (11,6%),
  • udział odnawialnych źródeł energii w zaopatrzeniu w energie elektryczną i ciepło w Mieście Częstochowa kształtuje się na poziomie 1%. Działania miasta związane z rozwojem energetyki odnawialnej powinny koncentrować się na energetycznym wykorzystaniu biomasy oraz energii słonecznej (np. w kolektorach słonecznych). Możliwości wykorzystania energii odnawialnej w Częstochowie przedstawia rysunek 18. W pozostałym zakresie rozwoju odnawialnych źródeł energii rola miasta ograniczać powinna się do pełnienia funkcji promotora i centrum informacyjnego. Na podstawie „Założeń do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla Miasta Częstochowy” w perspektywie strategicznej udział odnawialnych źródeł energii może stanowić w bilansie cieplnym miasta kilkuprocentowy udział, w tym:
  • lokalne kotłownie opalane biomasą (lub współspalanie z węglem) do 4%;
  • indywidualne ogrzewania wykorzystujące źródła odnawialne energii do 3%;
  • obiekty użyteczności publicznej oraz budynki komunalne wyposażone w odnawialne źródła energii cieplnej do 2%.

Rysunek 18: Możliwości wykorzystania energii odnawialnej na terenie Miasta Częstochowy

  • wszystkie duże źródła emisji należące do producentów ciepła i energii elektrycznej dotrzymują norm ochrony środowiska. Niektóre źródła będą jednak wymagać w perspektywie do roku 2008 modernizacji instalacji odpylania, zabudowy instalacji odsiarczania lub zastosowania droższego paliwa węglowego o niższej zawartości siarki. Niezbędne będzie też uzyskanie pozwoleń zintegrowanych na korzystanie ze środowiska naturalnego. Część źródeł będzie wymagać również w perspektywie do 2015 roku działań związanych z częściową odbudową potencjału wytwórczego z uwagi na wiek i stan techniczny urządzeń, szczególnie kotłów WR-25.

ŚWIADOMOŚĆ I AKCEPTACJA SPOŁECZNA

Podnoszenie świadomości społecznej oraz akceptacji społecznej dotyczącej nośników energetycznych w Częstochowie realizowane jest (lub będzie) poprzez:

  • poprawę komunikacji Urzędu Miasta Częstochowy z lokalną społecznością w zakresie energii i środowiska za pośrednictwem niniejszego serwisu internetowego oraz Informatora Urzędu Miasta Częstochowy,
  • programy powszechnej edukacji koordynowane, inicjowane i realizowane przez miasto, jak:
      • „Podnoszenie poziomu świadomości społecznej w zakresie aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju gospodarki energetycznej na poziomie lokalnym”,
      • prowadzenie działań na rzecz optymalizacji kosztów energii,
      • „Zarządzanie energią i środowiskiem w budynkach użyteczności publicznej w województwie śląskim”.
  • organizację lokalnych kampanii informacyjnych i edukacyjnych (Urząd Miasta Częstochowy we współpracy z Fundacją na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii, zorganizował w dniu 12 czerwca 2007 r. konferencję pod hasłem: „Czysta energia – zdrowe powietrze. Zrównoważony Rozwój energetyczny miasta”),
  • współpracę grup gospodarczych i społecznych z miastem w planowaniu i realizacji przedsięwzięć jest realizowana w ramach Rady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy,
  • podnoszenie świadomości społeczeństwa (w tym właścicieli budynków) oraz małych i średnich przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu ziemi poprzez publikacje skierowane do tych grup w ramach projektu: „Podnoszenie poziomu świadomości społecznej w zakresie aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju gospodarki energetycznej na poziomie lokalnym”,
  • współpracę przedsiębiorstw energetycznych z odbiorcami energii (informacje, edukacja, kampanie, nowe usługi, wspólne przedsięwzięcia itp.),
  • aktywną edukację uczniów i nauczycieli, której elementem są m.in. zorganizowanie konkursu na najlepszy „Miniaudyt mojej szkoły”, upowszechnienie edukacyjnej gry komputerowej „Modeluję energetykę miasta” oraz rozpowszechnienie programu „Moja szkoła chroni klimat Ziemi”.

Leave a Reply